netflix-dark-sezon3-23

Dark sezon finali incelemelerine devam ediyoruz (Dark 3. sezon). Bu yazıda yorumlarda en çok sorulan sorulardan birkaç tanesinin detaylarını konuşmak istiyorum. Farklı sorular gibi görünebilir ilk bakışta ama bunların hepsi birbiriyle bağlantılı. Sorularımız şunlar:

Döngü kaç kez yaşandı? Döngü sayısız kez yaşandıysa Claudia neden önceki döngülerde bu makas olayını fark edemedi? Ya da fark ettiyse neden önceki döngülerde değil de bu döngüde olaylara müdahale etti? Adam makas olayı bilmiyorsa eğer simetrik Martha’nın taşıdığı çocuktan yani kendi çocuğundan nasıl haberdar olabiliyor?

Görüldüğü üzere farklı sorular olsa da aslında hepsi döngü ve makas olayında birleşiyor. İlk olarak döngünün sonsuzluğu üzerine konuşmak istiyorum.

Yazının bundan sonrası tamamen spoiler içeriyor.

Dark sezon 3

Adam ve Eva’nın Dünyalarında Başlangıç Yok

Saatçi ustası kendi evrenini yok ederek iki evren oluşmasına neden olduğunda bir anda birbirine bağlı ve iç içe geçmiş iki tane dünya oluşuyor. Bu iki dünyanın oluşumu bir süreç değil. Adam bu yüzden çeşitli bölümlerde defalarca “Bir başlangıç yok” diyordu. Çünkü Adam bunu söylerken ana evrenden habersizdi ve kendi dünyasıyla simetrik dünyayı çözmeye çalıştığında bir başlangıca ulaşamıyordu.

Bu iki evren bazı olayların bazılarını tetiklemesi sonucu oluşmuyor. Bir anda aynı anda meydana geliyor. Bu nedenle bu iki evrendeki olayların başlangıcı bulunamıyor. Bu bir paradoks zaten. Sonsuzluk paradoksu. Bu açıdan dizinin bu mantığını kavramak sonra anlatacaklarımı anlayabilmek için çok önemli.

Ana evrene geçildiği anda bir başlangıç bulunabiliyor. Çünkü orada düğüm yok. Bir anda oluşan ve birbirine bağlı iki dünya yok. Ortada düz ilerleyen bir zamansal akış bulunuyor. Diğer iki dünyada zaman düz ilerlemiyor. Dairesel ilerliyor. Bu nedenle bir karakterin geleceği kendi geçmişinde devam edebiliyor. Bu nokta üzerinde çok fazla durmak istemiyorum. Olayın özeti şu: Adam ve Eva’nın dünyalarında tüm olayların öncesi var. Bir başlangıç yok. Başlangıç Jonas ve simetrik Martha’nın çocuğunun olması değil mi, diye sorabilirsiniz. Hayır, değil. Adam da böyle sanıyordu ama yanıldığı ortaya çıktı. Onun da öncesi var. Düğüm çözülemiyor. Şimdi bunu aklımızda tutalım. Bu iki dünyadaki olayların bir başlangıcı yok. Bu iki evren aynı anda bir sonsuzluk döngüsüyle meydana geliyor. Bazı olayların bir diğerini ya da diğerlerini tetiklemesiyle belli bir sırayı takip ederek oluşmuyor.

Dark sezon 3

Döngü Sonsuz Ama Karakterler Ölümsüz Değil

Döngünün sonsuz olması karakterlerin ölümsüz olduğu anlamına gelmiyor. Hepsinin bir ömrü var. Adam bunu genç Jonas’la ilk karşılaştığı zaman zaten söylemişti. Diğer taraftan bunu Matrix felsefesiyle söylersek başlangıcı olan her şeyin bir sonu vardır. Karakterler bir yerde döngünün bir yerinde doğuyorlar, yaşlanıyor ve ölüyorlar. Bazı karakterler yaşlanmadan döngünün herhangi bir yerinde ölüyorlar.

Çok fazla zaman yolculuğu yapmayan Katharina üzerinden bu söylediklerimi somutlaştırmak istiyorum. Katharina 1986’da lise çağlarında genç bir kız. Hayatı olağan akışıyla devam ediyor. Ulruch’le evleniyor. Martha, Magnus ve Mikkel adında üç tane çocukları oluyor. Katharina’nın oğlu Mikkel 2019’da kayboluyor. Katharina 2020’de 1986’ya gidiyor ve orada göl kenarında yaşamını yitiriyor.

Şimdi lütfen dikkat. İnce nokta şu: 1986’da annesinden dayak yiyen genç Katharina, 2019’da çocuğunu kaybeden Katharina ya da 2020’de mağaraya giden Katharina bu olayları ilk ve son kez yaşıyorlar. Sonsuz kez yaşamıyorlar. Onun bir tane hayatı var. Doğuyor, büyüyor, evleniyor, 1986’ya dönüyor ve göl kenarında ölüyor. Nokta. Onun yaşamı bundan ibaret.

Dark sezon 3

Peki, Bu durumda döngünün sonsuzluğu ne demek?

Zaten bu noktayı anlayamadan Claudia konusunu konuşamayız. Döngünün sonsuzluğu şu anlama geliyor: Yine Katharina üzerinden devam etmek istiyorum. Katharina göl kenarında öldüğü zaman genç olanı yaşıyor. Hayatında bir değişim olmuyor. Her şeyi ilk kez yaşayacak. Ulrich’le ilk kez evlenecek. 2019’da çocuğu ilk kez kaybolacak. 2020’de mağaraya ilk kez girecek. Katharina’nın kendisi tüm bunları bir kez ve son kez yaşıyor. Sonsuz kez yaşamıyor.

Noah orada kendi şahsi yaşamında ilk kez ölüyor. Yoksa neden o kadar şaşırsın? Bu tüm karakterler için böyle. Adam için de böyle. Eva için de böyle ve Claudia için de böyle.

Katharina’nın atıyorum 50 yıllık ömrü var. Mikkel’in tahminen 40-45 yıllık ömrü bulunuyor. Onlar bu sınırlı ömürleri içerisinde sonsuz bir döngünün içerisine hapsedilmiş bir haldeler.

Sonsuz olan şey döngünün kendisi; karakterlerin ömürleri değil. Dolasıyla tüm karakterler yaşadığı her şeyi ilk kez ve son kez yaşıyorlar. Ancak bu sonsuzluk düğümünü bozmuyor. Çünkü ölen herkesin gençliği yaşamaya devam ediyor ki zaten sonsuzluk düğümünü oluşturan şey bu.

Zaman dairesel olduğu için örneğin ortanca Jonas genç Jonas’ın yanına geldiğinde onun ne yapacağını biliyor. Bunun nedeni genç Jonas’ın devamının kendisi olması. Genç olanı 33 yıl sonra ortanca Jonas’a dönüşecek zaten.

Dark sezon 3

Claudia Neden Önceki Döngülerde Olaylara Müdahale Etmedi?

Şimdi Adam’ın Eva ile konuştuğu sahneye gidelim. Eva burada Adam’a “Beni burada öldüreceksin. Sonra Martha beni bulacak, bu oyunu kazanamazsın…” diyor. Onun bu cümlesi Eva’nın bu anı kişisel olarak sonsuz kez yaşadığı anlamına gelmiyor. Eva bu anı ilk kez yaşıyor. Ama gençliğinde kendi cesedini burada bulduğu için o an Adam tarafından öldürüleceğini biliyor. Eva’nın yani simetrik Martha’nın yolculuğu burada sona eriyor. Ancak onun ölümü ve Katharina’nın ölümü arasında bir fark yok. Eva burada ölecek ama gençliği hayatta. Bu yüzden döngü bozulmayacak.

Burada onun “Bu hiç böyle olmamıştı. Beni öldürmüştün. Her seferinde…” demesi onun bu anı sonsuz kez yaşadığını hatırladığı anlamına gelmiyor. Lütfen bu ince noktayı anlamaya çalışın. Eva, sonsuz döngünün farkında. Her şeyin başa sardığını çok iyi biliyor. Ama tüm bu bildiklerine rağmen bu anı ilk kez yaşıyor. Peki, öleceğini nasıl biliyor? Biraz önce söylediğim gibi genç hali Eva’nın cesedini işte burada ölü olarak bulmuştu. Eva bunu hatırlıyor. Eva zaten Adam’ı burada elinde silahla görünce onun kendisini öldüreceğini anlıyor.

Bu olayın Claudia’nın gazetede kendi ölümünü görmesiyle arasında hiçbir farkı yok. Claudia gazetede gördü kendi ölümünü; Eva bizzat kendisi gördü nerede öleceğini. Peki Eva neden “Hiç böyle olmamıştı!” diyor? Çünkü döngü bu ana kadar hiç bozulmamış. Eva bunu biliyor. Kendisi bu anı ilk kez yaşıyor olsa da döngünün sayısız kez dönüp dolaşıp buraya geldiğinin farkında. Dolayısıyla gençliğinde gördüğü gibi yine burada öleceğini düşünüyor.

Herkesin Sadece Bir Yaşamı Var

Bu detayı kavramak çok önemli. En başta söylediğim mantık tüm karakterler için geçerli. Döngünün sonsuzluğu bizi ilgilendirmiyor. Karakterlerin hepsi ama hepsi her şeyi ilk kez yaşıyorlar. Yani döngü 1000 kez kendisini tekrar etse bile Hannah kendi yaşamında sadece bir kez giriyor o mağaranın içerisine. Ya da Katharina kendi yaşamında bir kez ölüyor göl kenarında. Onların gençliği dönüp dolaşıp bu ana ulaşacaklar evet ama bu onların o anı ilk kez yaşadıkları gerçeğini değiştirmeyecek. Bir tür lanet gibi bir şey bu. Sonsuza kadar kendi kuyruğunu ısırmaya çalışan bir yılan.

“Tüm Giritliler her zaman yalancıdır.” diye başlayan ünlü Epimenides paradoksu bu durumu anlatıyor. Predestination film anlatımında bu paradoksu detaylıca anlatmıştım. İsteyenler o videoya bakabilir.

Diziye dönersek dizide de aynen Epimenides paradoksuna benzer bir paradoks bulunuyor. Başı belirsiz, sonu olmayan, her ölümün bir başlangıç olduğu bir paradoks. Simetrik dünyalar arasındaki paradokstan bahsediyorum tabi ki… Ana evren daha farklı bir durumda.

Claudia’nın durumunu anlayabilmek için tüm bunları iyi kavramak gerekiyor. Şu ana kadar şunları öğrendik: Karakterler ölümsüz değil. Belli bir ömürleri var. Onların yaşamlarının bileşimi sonsuz bir döngü oluşturuyor ama bu sonsuz döngüde herkes sadece bir yaşam sürüyor. Doğuyor, büyüyor ve ölüyor. Herkes her şeyi ilk kez yaşıyor. Ama sonsuz kez tekrar eden döngü bir bütün. Karakterlerin tamamını içerisine alan korkunç bir kader ağı. Bu ağın içerisindeki düğüm çözülmüyor; çünkü başlangıç ve son diye bir şey yok. 

Şimdi Claudia’ya gelebiliriz. Soruyu tekrar ediyorum: Claudia neden önceki döngülerde herhangi bir müdahale yapmadı?

Dark dizi incelemeleri 4’ün tamamını 25. Kare Youtube kanalından seyredebilirsiniz.

YORUM YAPABİLİRSİNİZ

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz